Gốm Truyền Thống Thổ Nhĩ Kỳ: Làng Avanos Và Mua Làm Quà

Avanos là thị trấn gốm ở Cappadocia, bên sông Kızılırmak (sông Đỏ). Đất sét đỏ giàu sắt của dòng sông được dùng làm gốm từ thời cổ đại; nghề truyền trong gia đình, nhiều nghệ nhân vẫn dùng bàn xoay đạp chân. Khác với gốm đất nung Avanos, çini là gạch, sứ vẽ hoa văn dưới men – trung tâm lịch sử là İznik, sau đó Kütahya. Nhiều xưởng cho khách xem trình diễn và thử nặn. Quà nên mua: bình đất nung, đĩa và cốc çini nhỏ, nhờ bọc chống sốc kỹ. Tour 8 ngày tới Avanos chiều ngày 2.

Một chiếc bình gốm Avanos bắt đầu từ bùn đỏ dưới đáy sông. Trước khi tới tay bạn, nó đi qua sáu chặng đường, và mỗi chặng đều có bàn tay người thợ.

Chúng tôi kể lại hành trình ấy.

Nghệ nhân đang xoay bàn nặn gốm truyền thống tại làng Avanos

Chặng 1: dòng sông

Kızılırmak nghĩa là "sông Đỏ", con sông dài nhất chảy hoàn toàn trong lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ. Nước sông bồi lên hai bờ lớp đất sét giàu oxit sắt, mịn và dẻo.

Người dân vùng này làm gốm từ đất sông từ thời cổ đại, nhiều tài liệu nhắc tới thời Hittite. Avanos lớn lên quanh nghề ấy.

Toàn cảnh làng Avanos bên bờ sông Kızılırmak

Chặng 2: đất

Đất được đào lên, phơi khô, nghiền nhỏ, nhào với nước rồi ủ vài tuần cho thật dẻo. Muốn tông màu nhạt để tráng men, thợ pha thêm đất sét trắng.

Đất ở đây nung lên có màu nâu đỏ đặc trưng. Nhìn là biết gốm Avanos.

Đất sét đỏ được thu gom và chuẩn bị bên bờ sông Kızılırmak

Chặng 3: bàn xoay

Nhiều nghệ nhân vẫn dùng bàn xoay đạp chân như ông cha. Một chân đạp đều, hai tay vuốt khối đất thành dáng bình. Bình lớn thì nặn tay bằng cách cuộn từng dải đất.

Theo truyền thống ở Avanos, nghề gốm chủ yếu truyền qua đàn ông trong gia đình, còn dệt thảm thường do phụ nữ đảm nhận.

Chặng 4: hang đá

Bình vừa nặn được để khô trong các xưởng khoét vào đá. Đá tuff Cappadocia giữ nhiệt độ khá ổn định, không quá nóng, không quá lạnh, nên gốm khô đều, ít nứt.

Chặng 5: lò nung

Gốm khô được đưa vào lò. Lần nung đầu cho gốm mộc màu đỏ. Muốn có hoa văn thì vẽ và tráng men, rồi nung thêm lần nữa.

Chặng 6: men và hoa văn – nơi gặp gỡ với çini

Đến chặng này, gốm Avanos gặp một truyền thống khác của Thổ Nhĩ Kỳ: çini.

İznik từng làm gạch men cho cung điện, thánh đường Ottoman, như những viên gạch xanh trong Nhà thờ Xanh. Khi İznik suy tàn, Kütahya tiếp nối. Nay nhiều xưởng ở Avanos kết hợp cả hai: dáng bình cổ, hoa văn kiểu İznik.

Đĩa gốm khảm sứ çini với họa tiết hoa văn rực rỡ kiểu İznik

Bạn bước vào câu chuyện ở đâu?

Nhiều xưởng cho khách xem nghệ nhân trình diễn, rồi mời thử ngồi bàn xoay. Đất văng tung tóe, chiếc bình đầu tiên thường méo, nhưng ai cũng cười. Một số nơi có lớp học dài hơn, cần đặt trước. Chi phí khác nhau, nên hỏi rõ.

Du khách thử nặn gốm trên bàn xoay dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân Avanos

Mang một chiếc về

• Bình đất nung truyền thống: mộc mạc, đậm chất Cappadocia.
• Đĩa, cốc çini nhỏ: đẹp, gọn, giá dễ chịu.
• Tác phẩm nghệ thuật: giá cao, cho người sưu tầm.

Đồ vẽ tay có nét cọ, hơi không đều. Nhờ cửa hàng bọc chống sốc kỹ, để trong hành lý xách tay.

➤ Bài liên quan: Đi Thổ Nhĩ Kỳ mua gì làm quà?

Trong tour

Ngày 2 của tour 8 ngày 7 đêm, sau Devrent và Pasabag, đoàn tới Avanos bên sông Đỏ. Nếu còn thời gian, dạo một vòng bờ sông và cây cầu treo nhỏ cho khách đi bộ. Chiều ở đây rất yên.

Có mùa đoàn ghé Avanos vào ngày khác, tùy cách sắp xếp lịch ở Cappadocia.

Đoàn khách TravelVietnam Hà Nội tháng 10/2026 tại thung lũng Devrent, trước khi về Avanos

➤ Xem tiếp: Thung lũng Pasabag và Devrent có gì lạ?