Đền Artemis – Kỳ Quan Cổ Đại Còn Lại Gì? Lịch Sử Và Tàn Tích

Đền Artemis hiện chỉ còn lại một cột đá được ghép dựng lại từ các mảnh vỡ tìm thấy tại chỗ cùng vài nền móng rải rác giữa một bãi đất trũng ẩm ướt, không còn gì giống với công trình đồ sộ từng được xem là một trong bảy kỳ quan thế giới cổ đại. Vào cửa hoàn toàn miễn phí và chỉ cần khoảng 15 đến 20 phút để xem hết, nhưng hiểu đúng lịch sử phía sau khiến việc ghé qua vẫn đáng giá hơn nhiều so với vẻ ngoài khiêm tốn hiện tại.

[Ảnh: Cột đá đơn độc còn sót lại tại khu di tích Đền Artemis gần Selçuk]

Đền Artemis hiện còn lại gì?

Đền Artemis hiện chỉ còn một cột đá được dựng lại từ các mảnh cột rời rạc tìm thấy quanh khu vực vào năm 1972, cùng một số khối đá nền móng nằm rải rác trên bãi đất trũng thường xuyên ngập nước gần thị trấn Selçuk. Đây là mức độ tàn tích khiêm tốn nhất trong số các điểm tham quan chính quanh Ephesus, khác hẳn với những dãy cột nguyên vẹn hay mặt tiền Thư viện Celsus còn đứng vững tại thành cổ Ephesus gần đó.

Khách nên chuẩn bị tinh thần trước khi tới, vì nhiều người hình dung sai về quy mô còn lại dựa trên danh tiếng "kỳ quan thế giới" của địa điểm này. Vé vào cửa hoàn toàn miễn phí, khác với vé thành cổ Ephesus phải trả phí, và phần lớn khách chỉ cần khoảng 15 đến 20 phút để đi một vòng, đọc bảng thông tin và chụp vài tấm ảnh trước khi di chuyển sang điểm khác.

[Ảnh: Nền móng đá rải rác trên bãi đất trũng quanh khu di tích Đền Artemis]

Đền Artemis từng to lớn và nổi tiếng thế nào để được xem là kỳ quan?

Đền Artemis phiên bản nổi tiếng nhất được xây dựng từ khoảng năm 550 trước Công nguyên dưới sự bảo trợ của vua Croesus xứ Lydia, mất khoảng 120 năm hoàn thành, với khoảng 127 cột đá cẩm thạch cao chừng 18 đến 20 mét mỗi cột, kích thước tổng thể lớn gấp đôi đền Parthenon nổi tiếng tại Athens. Đây được xem là ngôi đền Hy Lạp đầu tiên xây dựng hoàn toàn bằng đá cẩm thạch, một kỳ công kỹ thuật thời bấy giờ vì phải xử lý nền đất yếu, ẩm ướt của khu vực.

Ngoài chức năng tôn giáo thờ nữ thần Artemis, đền còn đóng vai trò như một ngân hàng thời cổ đại, nơi vua chúa và thương nhân gửi vàng bạc, tài sản, thậm chí lập di chúc, đồng thời là nơi trú ẩn cho những người chạy trốn bị truy đuổi. Nhà thơ Hy Lạp cổ Antipater xứ Sidon, người lập danh sách bảy kỳ quan thế giới, từng viết rằng khi nhìn thấy đền Artemis, mọi kỳ quan khác ông từng chiêm ngưỡng đều trở nên mờ nhạt.

[Ảnh: Mô hình phục dựng đền Artemis với hàng trăm cột đá cẩm thạch thời hoàng kim]

Vì sao Đền Artemis bị phá hủy, ai là Herostratus?

Đền Artemis bị phá hủy lần nổi tiếng nhất vào năm 356 trước Công nguyên bởi Herostratus, một người đàn ông cố tình phóng hỏa phần mái gỗ của đền chỉ để tên mình được lưu danh trong lịch sử, sự kiện trùng hợp với đêm Alexander Đại đế chào đời theo nhiều ghi chép cổ. Người dân Ephesus phẫn nộ tới mức ra lệnh cấm nhắc tên kẻ này trong mọi văn bản chính thức, nhưng lệnh cấm cuối cùng vẫn thất bại vì các sử gia sau này ghi lại tên ông, khiến cụm từ tiếng Anh herostratic fame ra đời để chỉ sự nổi tiếng đạt được nhờ hành động phá hoại.

Đây không phải lần đầu đền bị phá hủy: phiên bản đầu tiên từng bị một trận lũ cuốn trôi từ khoảng thế kỷ thứ 7 trước Công nguyên, và sau vụ hỏa hoạn của Herostratus, đền vẫn được xây lại lớn hơn nhờ đóng góp từ nhiều thành bang Hy Lạp, dù Alexander Đại đế ngỏ ý tài trợ toàn bộ nhưng bị người Ephesus từ chối khéo với lý do một vị thần không nên cúng dường cho các vị thần khác.

Bạn có thể đọc thêm: Thành Cổ Ephesus Thổ Nhĩ Kỳ: Di Tích La Mã Và Điểm Đáng Xem để hiểu thêm về thành phố cổ đại bao quanh khu di tích này.

[Ảnh: Tranh minh họa cảnh Herostratus phóng hỏa đền Artemis thời cổ đại]

Đền Artemis được xây lại và mất đi hoàn toàn khi nào?

Đền Artemis được xây lại sau vụ hỏa hoạn và tồn tại thêm khoảng 600 năm, từng được liệt vào danh sách bảy kỳ quan thế giới cổ đại nhờ quy mô và vẻ đẹp, cho tới khi bị người Goth tấn công cướp phá vào khoảng năm 268 sau Công nguyên. Đền tiếp tục suy tàn dần khi Cơ Đốc giáo trở thành tôn giáo chính thức của Đế chế La Mã, các đền thờ ngoại giáo bị đóng cửa theo sắc lệnh của hoàng đế Theodosius năm 391, và tới khoảng năm 401 công trình cuối cùng cũng bị phá bỏ hoàn toàn.

Đá cẩm thạch từ đền sau đó được lấy đi để xây dựng nhiều công trình khác trong khu vực, theo một số ghi chép truyền lại thậm chí có cả cột đá được đưa vào công trình Hagia Sophia tại Istanbul dù chi tiết này chưa được xác thực chắc chắn. Phế tích dần bị phù sa các con sông gần đó bồi lấp, chôn vùi hoàn toàn dưới lớp đất dày cho tới khi nhà khảo cổ người Anh John Turtle Wood khai quật lại vào năm 1869.

[Ảnh: Hiện trạng khu vực Đền Artemis sau khi được khai quật khảo cổ]

Có đáng ghé thăm Đền Artemis không nếu chỉ còn ít vậy?

Đáng ghé thăm nếu khách đã có mặt tại Ephesus hoặc Selçuk và không kỳ vọng một công trình hoành tráng, vì thời gian ghé qua chỉ mất 15 đến 20 phút, hoàn toàn miễn phí và nằm ngay gần các điểm khác trong khu vực. Giá trị thực sự nằm ở việc đứng tại đúng vị trí từng có một trong bảy kỳ quan thế giới cổ đại, không phải ở những gì mắt thấy được ngay lúc đó.

Theo kinh nghiệm nhiều đoàn khách Hà Nội mà Du Lịch Thổ Nhĩ Kỳ từng dẫn đi, khách nào được hướng dẫn viên kể trước câu chuyện Herostratus và quy mô thật của ngôi đền xưa thường thấy điểm dừng chân này thú vị hơn hẳn so với việc chỉ đứng nhìn một cột đá đơn độc mà không hiểu bối cảnh phía sau.

Nên xem thêm gì ở Selçuk để hiểu rõ hơn về Đền Artemis?

Nên ghé Bảo tàng Ephesus tại trung tâm thị trấn Selçuk, cách khu di tích đền chỉ khoảng 10 phút đi bộ, nơi trưng bày các bức tượng nữ thần Artemis nổi tiếng được khai quật gần vị trí đền, với chi tiết trang trí hình bầu dục xếp thành hàng trên ngực tượng mà giới nghiên cứu vẫn tranh luận là bầu vú, quả trứng hay vật hiến tế. Đây gần như là nơi duy nhất giúp khách hình dung được phần nào sự lộng lẫy mà sử sách từng mô tả, thay vì chỉ nhìn thấy nền đá trống trải ngoài trời.

Theo kinh nghiệm tổ chức nhiều đoàn khách Hà Nội, hướng dẫn viên thường khuyên khách ghé bảo tàng trước rồi mới tới khu di tích ngoài trời, vì xem tượng và hiện vật trước sẽ giúp phần tàn tích còn lại trở nên dễ hình dung và có ý nghĩa hơn nhiều so với thứ tự ngược lại.

Bạn có thể đọc thêm: Nhà Đức Mẹ Maria Gần Ephesus Có Ý Nghĩa Gì? Hành Hương Và Lưu Ý để biết thêm một điểm đến khác gần Ephesus mang giá trị lịch sử tôn giáo.

[Ảnh: Tượng nữ thần Artemis trưng bày tại Bảo tàng Ephesus ở Selçuk]

Đền Artemis có nằm chung lịch trình khi tham quan Ephesus không?

Đền Artemis thường được ghép vào cùng buổi tham quan thành cổ Ephesus vì khoảng cách rất gần, chỉ vài phút di chuyển, phù hợp với đoàn theo Tour Hà Nội Thổ Nhĩ Kỳ 8 ngày 7 đêm ghé Pamukkale rồi Ephesus trong chặng cuối hành trình. Đây thường chỉ là điểm dừng ngắn xen giữa các điểm chính, không chiếm nhiều thời gian trong lịch trình chung của cả ngày.

Với khách đi theo Tour Thổ Nhĩ Kỳ - Hy Lạp 13 ngày 12 đêm, điểm dừng này cũng thường được sắp xếp trước khi đoàn rời khu vực Aegean để sang các đảo Hy Lạp, tiện thể khép lại phần tham quan các di tích Hy Lạp cổ đại trên đất Thổ Nhĩ Kỳ.

Câu hỏi thường gặp về Đền Artemis

Đền Artemis có phải là kỳ quan duy nhất trong bảy kỳ quan cổ đại còn tồn tại một phần không? Không, kim tự tháp Giza tại Ai Cập là kỳ quan duy nhất trong bảy kỳ quan cổ đại còn tồn tại gần như nguyên vẹn, trong khi đền Artemis chỉ còn lại tàn tích rất khiêm tốn như hiện nay.

Có thể đi bộ từ trung tâm Selçuk tới Đền Artemis không? Có, khu di tích nằm ngay gần trung tâm thị trấn Selçuk, khách hoàn toàn có thể đi bộ tới đây trong khoảng 10 đến 15 phút mà không cần di chuyển bằng xe.

Cột đá hiện tại có phải nguyên bản từ thời cổ đại không? Không hoàn toàn, cột đá đang đứng được ghép dựng lại từ năm 1972 bằng nhiều mảnh cột rời rạc tìm thấy tại hiện trường, không phải một cột nguyên khối còn giữ được từ thời đền còn hoạt động.

Tượng nữ thần Artemis nổi tiếng hiện được trưng bày ở đâu? Phần lớn được trưng bày tại Bảo tàng Ephesus ở Selçuk, một số mảnh điêu khắc và hiện vật khác hiện thuộc về Bảo tàng Anh tại London do các nhà khảo cổ Anh khai quật mang về từ thế kỷ 19.

Đền Artemis có liên quan gì tới câu chuyện trong Kinh Thánh không? Có, sách Công vụ Tông đồ trong Kinh Thánh ghi lại một cuộc bạo loạn tại Ephesus liên quan tới các thợ bạc lo ngại việc Thánh Paul giảng đạo sẽ ảnh hưởng tới việc buôn bán tượng nhỏ nữ thần Artemis, đám đông khi đó hô vang khẩu hiệu tôn vinh nữ thần ngay tại nhà hát lớn Ephesus.

---

Bài viết được biên soạn bởi đội ngũ chuyên gia làm Tour Thổ Nhĩ Kỳ Từ Hà Nội của DulichThoNhiKy.vn, đơn vị chuyên tổ chức Tour Thổ Nhĩ Kỳ với hơn 15 năm kinh nghiệm làm du lịch tại Hà Nội. Thông tin được cập nhật tháng 7/2026. Nếu bạn cần tư vấn lịch trình hoặc giá tour mới nhất, liên hệ trực tiếp tại Du Lịch Thổ Nhĩ Kỳ.